فال حافظ

در ميان فناوري‌هاي پيشرفته، فناوري مرتبط با كامپيوترها كه اكنون در شاخه‌هاي بسيار زيادي گسترش يافته است، واجد ويژگي‌هاي خاصي است. اين ويژگي كه شايد در ميان فناوري‌هاي ديگر نادر باشد، پيشرفت فوق‌العاده سريع آن است. اما اين پيشرفت سريع، داراي يك اثر جنبي نيز هست كه مراد من در اينجا همان نكته حاشيه‌اي است. پيشرفت IT آنقدر سريع است كه تاريخي شدن مسايل و فناوري‌هاي مرتبط با آن در همين زمان حال اتفاق مي‌افتد! يعني پديدآورندگان آن هنوز زنده‌اند و سرعت پيشرفت، آن‌ها را نيز متحير كرده است. يعني در اين حوزه، 20 سال قبل به سان دوران ماقبل تاريخ مي‌نمايد و يعني اين‌كه وقتي در موزه كامپيوتر قدم مي‌زنيد، چيزهايي را به عنوان عتيقه مي‌بينيد كه همين چندي پيش، جديدترين فناوري محسوب مي‌شدند. اگر از خوانندگان صفحه «نيمرخ» در ماهنامه شبكه باشيد، حتماً با رويكرد خاص آن صفحه آشنا هستيد. صفحه‌اي كه در آن به پشت صحنه ابداعات و نوآوري‌هاي حوزه كامپيوتر نگاه مي‌كنيم و كساني كه در اين ماجرا نقش‌آفرينان اصلي و گمنام بوده‌اند را معرفي مي‌كنيم. چندي پيش، در حين گشت‌وگذار در اينترنت براي يافتن افرادي از اين دست، به سايت موزه تاريخ كامپيوتر(Computer History Museum:CHM) رسيدم. مقداري جستجو در سايت و ديدن نام افرادي كه مؤسس آن بوده‌اند و يا در تالار مشاهير آن جاي دارند، كنجكاويم را برانگيخت تا بيشتر با آن‌ها آشنا شوم. با مبادله چند ايميل و مقداري معرفي و ارسال نمونه كارهايي از اين دست كه قبلاً انجام داده‌ام (مانند مقاله Bell Labs، مهد شگفتي‌ها – شبكه – شماره 35)، بيشتر با هم آشنا شديم و آن‌ها نيز به فعاليت ماهنامه شبكه علاقمندي نشان دادند. وقتي پيشنهاد مصاحبه با مؤسس موزه را دادم، به‌علت گرفتاري‌هاي كاري زياد، اين كار براي جان‌تول ميسر نشد اما مدير و طراح موزه يعني آقاي دگ‌اسپايسر اين پيشنهاد را پذيرفت. با چندبار تبادل پرسش‌ها و پاسخ‌ها و انجام چند اصلاحيه، متن نهايي مصاحبه آماده شد كه خواهيد خواند. براي غني‌تر شدن مطلب هم در كادري جداگانه، به معرفي چند موزه كامپيوتر حقيقي يا مجازي در ساير نقاط جهان پرداخته‌ام كه اميدوارم جذاب باشد. در ضمن همانگونه كه در انتهاي مصاحبه خواهيد خواند، امكان مشاركت همه در غني‌تر كردن موزه تاريخ كامپيوتر كه ميراث فناوري بشري است، مهياست.

ماهنامه شبکه: با تشكر از فرصتي كه در اختيار ماهنامه شبكه قرار داديد، اولين سؤال را اين‌گونه مطرح مي‌كنم كه فكر و ايده اصلي كه شما را به سمت ايجاد موزه كامپيوتر سوق داد چه بود و چرا كار اين موزه را مهم مي‌دانيد؟

اسپايسر: با تشكر متقابل از شما و رسانه شما علاقمندي شما به كار موزه برايمان هم جالب است و هم غنيمت و تاكنون فرصتي را نداشته‌ايم كه با رسانه‌اي فارسي زبان گفتگو كنيم. اميدوارم صحبت‌هاي من براي شما و خوانندگانتان جالب باشد. موزه تاريخ كامپيوتر يك هدف اصلي دارد و آن حفظ وقايع و يادگار‌هاي عصر اطلاعات است. اين موزه در سال 1979 آغاز به كار كرد. در اين سال مدير شركت DEC يعني Ken Olsen كار روي يكي از پروژه‌هاي مهم دانشگاه MIT يعني كامپيوتر whirlwind را رها كرد و با همكاري دو نفر ديگر از دوستانش يعني Gordon Bell و Gwen، موزه را پايه‌گذاري كردند. اين موزه ابتدا در همان شركت DEC قرار داشت ولي دو سال بعد مستقل شد و به شهر بوستون نقل مكان كرد. و اكنون نيز در منقطه Mountain View در قلب دره سيليكون جاي دارد.

اين موزه در حال حاضر بزرگترين مجموعه نگهداري و نمايش يادگارهاي مرتبط با كامپيوتر، نرم‌افزار، ويدئو، فيلم، عكس و كارت‌پستال است. فعلاً در هيچ نقطه‌ ديگري از دنيا، هيچ سازمان يا نهاد ديگري تصميم به جمع‌آوري منظم و مدرن اين قبيل موارد ندارد و همين امر، رسالت موزه را در پاسداشت يادگارهاي اين دستاورد فني بشر بيشتر نشان مي‌دهد. البته خوشبختانه موزه‌هاي كوچك ديگري در ايالات متحده و چند كشور اروپايي وجود دارند كه بخش‌هايي از تاريخ عصر اطلاعات را نگهداري مي‌كنند. مثلاً موزه علوم در لندن، موزه Deutche و موزه Heinz –Nixdorff در آلمان. به‌نظر من، كامپيوتر يكي از مهمترين دستاوردهاي بشر است و هميشه در اين فكر بودم كه چگونه ممكن است اجازه دهيم يادگارهاي اين فناوري از ميان برود. شايد به اين علت كه هنوز كامپيوتر را به‌عنوان يادگاري يا چيز عتيقه‌اي در نظر نمي‌گيريم. ولي وقتي مي‌بينيم كه چيزهايي كه تا همين چندي پيش استفاده كرديم اكنون بايد در موزه‌ها به دنبال آن‌ها گشت، آنگاه به حفظ اين يادگارها بيشتر راغب مي‌شويم. خوشبختانه موزه تاريخ كامپيوتر (CHM) به‌طور اختصاصي به حفظ اين تاريخ همت كرده و آن را به نحوي حفظ خواهد كرد كه تا صدها سال قابل استفاده و مراجعه باشد.

• موزه شامل چه قسمت‌هايي است؟
• در حال حاضر مشغول تجديد ساختار اطلاعات داخل موزه هستيم و مي‌خواهيم موزه به صورت يك روزشمار تعاملي از تاريخ كامپيوتر باشد. فعلاً چيزي كه ساخته شده، مجموعه يا انباره‌اي از ليبل‌هايي است كه هر كدام يك واقعه مهم را نشان مي‌دهند. اين مجموعه به صورت آنلاين هم قابل مشاهده است. اگر روي سايت نگاه كنيد، يك تاريخ‌شمار ديده مي‌شود كه مي‌توانيد در طول آن حركت كنيد و وقايع مهم دنياي كامپيوتر را ببينيد. در ضمن پيشنهاد مي‌كنم كه حتماً سايت اينترنتي ما روي نشاني http://www.computerhistory.org را حتماً نگاه كنيد. بالاي صفحه اول ما هر روز واقعه مهم مربوط به آن روز را معرفي مي‌كنيم. همچنين اين سايت اكنون بيش از دو هزار صفحه دارد كه مشتمل بر هزاران عكس و مطلب است. اين سايت به‌خصوص براي كساني كه امكان بازديد حضوري از موزه را ندارند، مرجع خوبي است. همانگونه كه گفتم ضمن داشتن يك تورمجازي، مي‌توانيد تالار مشاهير، خبرهاي موزه، رويدادها، مراسم يا برنامه‌هاي آتي، نام مشاوران، كارمندان، همكاران را نيز ببينيد و روي مواردي كه در موزه وجود دارد، جستجو كنيد.


بازديد بيل گيتس از موزه تاريخ کامپيوتر

• لطفاً در مورد تالار مشاهير كه اشاره كرديد، بيشتر توضيح دهيد.
• موزه كامپيوتر در هر سال به يكي از افراد مهم، فعال يا نوآور در حوزه كامپيوتر و فناوري‌هاي مرتبط با آن طي مراسمي جايزه‌اي اهدا مي‌كند و به اين طريق اداي ديني مي‌كند كه كساني كه در ساختن تاريخ كامپيوتر نقش آفرين بوده‌اند.

• آنگونه كه من در تالار مشاهير ديدم، بزرگان زيادي را تاكنون مورد تقدير و تشويق قرار داده‌ايد.
• همين‌طور است. ما تاكنون افتخار داشته‌ايم كه از دانشمندان، محققان و مبتكراني همچون فِران آلن، جان باكاس، تيم برنزرلي، جان مك‌كارتي، فردريك بروكز، ونيتون سرف، جي فورستر، گوردن مور، گريس هاپر، كنراد زوسه، ميچ كاپور، آلن كي، دنيس ريچي و بسياري ديگر قدرداني كنيم.

• اين سؤال ممكن است در ذهن بسياري از خوانندگان نقش بسته باشد كه آيا موزه فقط به تاريخ كامپيوتر در ايالات متحده اختصاص دارد؟
• قطعاً اين‌گونه نيست. موزه به تاريخ كامپيوتر اختصاص دارد و در تقسيم‌بندي يا نظام‌دهي آن، مليت هيچ نقشي نداشته است. بنابراين تاريخ كامپيوتر به‌صورت جامع و جهاني ثبت شده و ديده مي‌شود. اگر بخواهيم دقيق‌تر بگويم، در حال حاضر مواردي را از 45 كشور جهان در CHM گردآوري كرده‌ايم.

ادامه مطلب